Bir aracı 24 ay kullanıp iade ediyorsunuz. Ekspertiz raporu geliyor: sol arka çamurluk 3.500 TL, ön tampon çiziği 1.800 TL, ön cam taş çarpması 950 TL. Toplam: 6.250 TL. "Ama kasko vardı" diyorsunuz. Cevap net: "Küçük hasarlar muafiyet altında kalıyor, kasko devreye girmiyor."
Bu diyaloğu her filo yöneticisi bir kez yaşar. İkincisinden sonra sözleşmeye başka gözle bakmaya başlar.
Kasko var, ama nereye kadar?
Uzun dönem kiralanan araçlar %100 kasko poliçesi altında olur — kiralayan firma bunu genelde standart olarak yapar. Ama kaskonun bir muafiyet limiti vardır: çoğu poliçede %2 ile %10 arasında değişir. Yani 1 milyon TL değerindeki bir aracın en küçük çarpmasında bile 10.000-20.000 TL'lik bir dilim müşteriye kalır.
Bunun bir de "her hasar için ayrı muafiyet" tarafı vardır. Aracı 2 yılda üç kez küçük tampon çizdirdiyseniz, bu üç ayrı hasar sayılır, üç ayrı muafiyet uygulanır. Kaskoya güvenip sürttüğü her yeri sildirmeyen sürücü, iade gününde şaşırır.
Teslim tutanağı = zamanda geriye giden tek belgeniz
Aracı ilk teslim aldığınız gün imzaladığınız o iki sayfalık tutanak, iade gününde kim haklı kim haksız kavgasını bitiren tek delildir. İçinde şunlar olmalı:
- Aracın tüm yüzeylerinin fotoğrafları (dört köşe + tavan + iç panel)
- Km bilgisi, yakıt seviyesi
- Var olan çizik, ezik, taş izlerinin tek tek işaretlendiği bir hasar krokisi
- Ekipman listesi (lastik seti, üçgen reflektör, ilk yardım çantası, kullanım kılavuzu)
Kiralama firması bunu yapmıyorsa, siz yapın. Cep telefonuyla çekilen 20 fotoğrafın maliyeti sıfır, iade gününde değeri belki de 15.000 TL.
İade ekspertizi neye bakar?
İade sırasında bağımsız bir ekspertiz firması (veya kiralama firmasının kendi teknik ekibi) araca "olağan yıpranma" filtresiyle bakar. Bu filtre şu şekilde işler:
- 15 cm'den küçük yüzey çizikleri: pas oluşmamışsa olağan sayılır
- Ön cam tek taş vuruğu: sürücü kusuru sayılmaz (yolda olur)
- İç döşemede çamur/leke: temizleme faturasıyla kapatılır
- Tampon üzerinde 2 cm'den büyük ezik: hasar sayılır
- Alaşım jantta 3 cm üzeri sürtme izi: hasar sayılır, jant değişimi gerekebilir
Buradaki "olağan yıpranma" tanımı sözleşmede yazmalıdır. Yazmıyorsa, imza atmadan önce yazdırın. "Nasıl olsa mahkeme belirler" tavrıyla bekleyen bir dosyanın kime yarayacağı belli değil.
Sürücü kusurluysa, muafiyet kimin?
Şirketiniz, sürücülerinize aracı zimmetliyorsa iki farklı tercih yapabilirsiniz:
- Şirket muafiyeti üstlenir, sürücüden bir şey alınmaz. Bu, çalışanı motive eder ama disiplinsiz kullanımı da davet edebilir.
- Sürücü, kusurlu olduğu her hasarda muafiyetin tamamını veya bir kısmını öder. Bu, İş Kanunu 25/II çerçevesinde yazılı bir "araç zimmet formu" ile mümkündür.
İkincisini seçtiyseniz, formu iş sözleşmesinin eki olarak imzalatın. Sürücü ilk kaza yaptığında "biliyor muyum böyle bir şey" diyemesin.
Trafik cezaları ve HGS ayrı bir dünya
Hasar konusu konuşulurken çoğu firma trafik cezalarını unutur. Kiralama firması ceza tebliğini alır, size fatura eder — üstüne genellikle 300-500 TL arası "işlem ücreti" bindirir. HGS geçişleri de öyle: geçiş bedeli + hizmet ücreti.
Sözleşmeye "trafik cezaları için işlem ücreti alınmaz, sadece cezanın kendisi yansıtılır" maddesi eklenebilir mi? Eklenebilir. Sormayanı da kimse zorlamaz.
Peki neye dikkat etmeli?
Sözleşme öncesi üç soruyu net cevaplayın:
- Kasko muafiyeti tutarı nedir? (Aracın değerinin yüzdesi mi, sabit tutar mı?)
- İadede ekspertiz raporuna itiraz süreci var mı? Kaç gün, hangi merci?
- Teslim tutanağındaki eksik/hasar bilgisi kim tarafından tutulur, kaç nüsha basılır?
İade gününe kadar bu üç sorunun cevabını bilmiyorsanız, sözleşmeyi tam okumamışsınız demektir.
Küçük ipucu: "Hasarsızlık raporu" isteyin
Bazı kiralama firmaları, sözleşme sonunda "hasarsız iade" durumunda küçük bir teşvik verir: bir sonraki kiralamada ilk aya %10 iskonto, ya da 4 lastik değişimi hediye. Bu size sözleşme başında sorulmaz — kendiniz sormanız gerekir. Sorduğunuzda çoğu firma kabul eder çünkü aracın hasarsız gelmesi onlar için de kâr demektir.
Sonuç olarak, hasar konusu "başımıza gelirse düşünürüz" ile geçiştirilecek bir başlık değil. Filo büyüdükçe sayısal olarak kesin başınıza gelir. Sözleşmenizi bu bilgiyle bir daha okuyun, sürücülerinizle bir kez daha konuşun. Sonrasında iade günü kavgasız geçer.
