Uzun dönem araç kiralama sözleşmeleri ilk bakışta basit görünür. Ay, KM, fiyat — üç kalem. Ama sözleşmenin arka sayfalarında, imza satırının hemen üstündeki küçük yazılarda, iş bittiğinde canınızı sıkacak şeyler saklı olabiliyor. Bu yazıda ilk kez kiralama yapacak birine samimi biçimde neyi kontrol etmesi gerektiğini anlatacağım.
KM aşım bedeli kaç lira?
Şirketler yıllık KM'yi genelde 10.000, 20.000, 30.000 gibi kademeli olarak sunuyor. Ama gerçek hayatta işiniz olduğu gibi ilerlemez. Bir yıl aracı çok kullanırsınız, bir sonraki yıl az. KM aşımına düşerseniz, sözleşmede yazan aşım bedeli devreye girer.
Ortalama sektörde aşım bedeli araç segmentine göre 2-8 TL/KM arasında. Küçük bir hatchback için 2-3 lira makul, ama premium bir SUV için 6-8 lira normal. Sözleşmede bu rakamın net yazması şart. Bazı şirketler "hesaba göre belirlenir" gibi muğlak ifadeler kullanır — ondan uzak durun.
Sözleşme bitiminde ne olacak?
Aracı iade ederken "hasar tespiti" yapılır. Tampondaki minik bir çizik bile bazen kalem konusu olabiliyor. Bunu önlemenin en iyi yolu iki taraflı tespit tutanağı — hem başlangıçta hem bitişte. Fotoğraflarla, tarihli olarak.
İyi şirketler makul aşınmayı (fair wear and tear) kabul ediyor. Bu terim sözleşmede net tanımlanmış olmalı: "Yaya çizikleri normal aşınmadır" gibi. Değilse, 5 yıl sonra iade ettiğiniz aracın parlatma faturasını size gönderebilirler.
Tavsiye: Aracı teslim aldığınız gün her taraftan fotoğraf çekin — bagaj, iç mekan, motor, jantlar, üst kısım. Sonra iade tutanağıyla karşılaştırmak çok kolay olur.
Bakım kimin sorumluluğunda?
Standart kiralama sözleşmelerinde periyodik bakımlar ve rutin arızalar kiralama şirketinin sorumluluğundadır. Ama "rutin" kelimesinin tanımı önemli. Motor tamiri evet, ama sürücü hatasıyla yakılan debriyaj muhtemelen sizin cebinizden çıkar.
Sözleşmede hangi bakımların dahil olduğu (yağ, filtre, fren, lastik değişimi) net listelenmiş olmalı. Lastik özellikle önemli — 4 lastik değişimi 15-20 bin liralık bir kalem. Dahil değilse önemli bir gider olarak sonradan çıkar.
Sigorta ve kasko kapsamı
Kasko dahil deniyor ama kapsamı ne? Deprem, sel, dolu dahil mi? Kaza durumunda muafiyet miktarı ne? Ortalama piyasada kasko muafiyeti 5.000-10.000 TL arası. Yani küçük bir çarpmada dahi ilk 10.000 lira sizin cebinizden.
Çevre koruma (yeşil taşıt sertifikası olan araçlar için) ve ihtiyari mali sorumluluk (İMM) sigortası sözleşmede varsa iyi. Yoksa üçüncü bir kişiye verdiğiniz zararlarda cebiniz yandığı gibi kiralama şirketi de sorumluluğu üzerine almaz.
Erken iade cezası
Belki de en canlı sıkıntı bu. Şirket kapatırsınız, personel değişir, aracı erken iade etmek istersiniz. Sözleşmede yazan ceza bazen kalan aylık ödemelerin %50-70'i kadar olabiliyor.
İyi şirketler makul bir formül kullanır (örneğin kalan sürenin 3 aylık bedeli gibi). Ama sözleşmede belirsiz ifade varsa mutlaka net rakam isteyin. "Şirket takdirine göre" gibi cümlelerden uzak durun.
Kim yönetiyor bu sözleşmeyi?
Sözleşme imzalarken karşınıza çıkan satış temsilcisi genelde 6 ay sonra farklı biri olur. O yüzden sözleşme detaylarını temsilciye değil, kağıda güvenerek imzalayın. "Sözlü olarak konuştuk, benim aşım bedelim aslında..." gibi cümlelerin hukuki değeri yok.
Sözleşme müşteri hizmetleri numaralarını sorun. 7/24 çağrı hattı var mı? Yol yardım kim tarafından sağlanıyor? Bir cumartesi Ankara-İstanbul arasında yolda kalırsanız aramanız gereken numarayı bilmek zorundasınız.
Fatura kesim şekli
Şirketiniz kurumsal fatura kesecekse, sözleşmede fatura kesim tarihi ve dönemi net olsun. Her ayın 1'inde mi, 15'inde mi? İki aylık kısmi ay durumunda proporsiyonel mi kesiyor yoksa tam ay mı? Muhasebe için bu detaylar önemli — özellikle yıl sonu kapanışında.
Trafik cezası ve HGS
Araç sizin adınıza değil, kiralama şirketinin adına kayıtlı. Yani trafik cezası önce onlara gider, sonra size fatura edilir. Bu süreçte servis bedeli, gecikme faizi eklenip eklenmediğini sözleşmede aramanız gerek. Bazı şirketler cezayı bire bir aktarır, bazıları %10-15 hizmet bedeli ekler.
HGS geçişleri de aynı şekilde. Otomatik yükleme sistemi mi kurulmuş yoksa aylık fatura mı ediliyor? İkinci senaryoda cezalı geçiş riski yüksek.
Son bir tavsiye
Sözleşmeyi imzalamadan önce bir avukata veya muhasebeciye göstermek 15 dakikanızı alır, ama sonraki 36 ayı rahatlatır. Özellikle ilk kez yapıyorsanız bu adımı atlamayın. Çünkü şirket size hazır sözleşme uzatır — sizin için hazırlanmış değil, onlara güvenli olsun diye hazırlanmıştır.
Bu 8 madde sözleşme öncesi sormanız gereken minimum sorular. Cevaplarını yazılı olarak alırsanız hem sözleşme kalitenizi ölçmüş olursunuz hem de sürprizleri baştan görürsünüz.
